...در آغاز تاريکي بود.و بناگاه
بَنگ!رخدادي که هستي بي وقفه فراگستري را از زمان،فضا و ماده موجب شد
اکنون وراي آنچه که هرگز تصورش را نميکرديم شاهد آنسوي محدوده هاي هستي مان هستيم
در جايي که آنرا "جهان هستي" ميناميم
بسيار نزديک
براي هزاران سال،بشر در حضور او آرامش يافته است
براي مسافرين در شب نشانه راهنما بوده است
وقت نگهداري براي کشاورزان
ومکان يابي براي ملاحان در دريا
در بعضي فرهنگها او حتي يک خدا بوده است
او تنها جرم کيهاني است که تا کنون توسط بشرمورد بازديد قرار گرفته است
و امروز ناسا طرح يک پايگاه دائمي را در آن دارد
اما اول بار چگونه در آنجا پديدار گشت؟
ماه چگونه به منصه ظهور رسيد؟
پاسخ چنان حيرت بر انگيز و مفتون کننده است
که بيشتر ساکنين زمين هرگز تصورش را نکرده اند
Traduzione e synch: supersimo, hipopo, ZioCampori, kickaha, cochrane, don_ciccio
Revisione: kickaha, supersimo
The Universe 1x05 The Moon
::Italian Subs Addicted:: [www.italiansubs.net] ادامه زيرنويس بقيه قسمتهاي اين مجموعه به تدريج در: http://hpezhman.blogfa.com
در آخرين شمارش بيش از 150 قمر منظومه شمسي ما رامزين کرده اند
نپتون 13 عدد را به خود اختصاص داده است
زحل(کيوان)48تا قمر دارد
و مشتري رقم حيرت انگيز 62 قمر رادارد
و زمين از سوي ديگر فقط يکي دارد
اما يکي که خاص است
ماه ما،الهه ماه،آنگونه که رومي ها نامش داده بودند، از نظر اندازه قابل ملاحظه است
اون به هيچ وجه بزرگترين قمر منظومه شمسي ما نيست
چندين قمر ديگر وجود دارند که از آن بزرگترند
يکي از اقمار زحل،تيتان(خداي خورشيد يونان باستان)براي مثال دو برابر ماه است
اما نسبت به سياره ميزبان خود ،ماه ما بزرگترين است
اون يک چهارم اندازه زمين است،و واقعاً در مقايسه با زمين بزرگ است
هرگاه از فاصله اي از طريق يک تلسکوپ به زمين نظر بيندازيد
زمين و اين شي بزرگ ديگر را ميبينيد
اگر به مشتري يا هر سياره ديگري نگاه کنيد
آنرا سياره اي بزرگ خواهيد يافت و همه آن اقمار ريز و کوچکش را در ...برابرش. لذا
...ماه ما بسيار بزرگتر است، و اون تنها قمر
اين هشت سياره کنوني است که چنين موقعيتي دارد
اندازه هاي نسبي اين دو جرم آنقدر يک اندازه هستند که
بعضي منجمين آنقدر پيش رفته اند که از آنها به عنوان "سيستم زمين-ماه"ياد مي کنند
به عنوان يک سياره دوگانه
فاصله متوسط از زمين تا ماه 376000کيلومترميباشد
يک سفر سه روزه در فضا
قطر ماه تقريباً يک چهارم اندازه زمين است
حدود 3475کيلومتر
يک روز منفرد در ماه معادل 27.3 روز زميني است
اين به اين خاطر است که يک طرف ماه بطور دائم به سمت ما است
ماه چهره به چهره به سياره ما قفل شده است
لذا ماه بايستي يک دور کامل بدور زمين بزند ،تا يک گردش
کامل حول محور خود داشته باشد
يه جورايي شبيه بچه ها در بازي " عمو زنجير باف"م
در اين بازي بچه ها همواره به مرکز دايره نگاه ميکنند ودر حيني که دستهاي هم را گرفته اند در يک دايره ميچرخند
صفر،همه موتورها روشن.پرتاب . پرتاب شد.
با وجود چنين ارتباط نزديکي که بين زمين و ماه وجود دارد
تنها يک ملاقات کوتاه از ماه لازم است تا کاملاً روشن شود
که در واقع آنجا دنياي بسيار متفاوتي از سياره ماست
و البته مکاني فوق العاده خطرناک
ما اکنون بر پا ايستاديم. همه چيز در آرامشه. عقاب فرود اومد
البته هوايي وجود نداره شما به لباس فضايي نياز داريد
در واقع،ماه مطلقاً اتمسفري ندارد
بنابراين چيزي وجود ندارد تا امواج صوتي را منتقل کند
اگر شما بر سطح ماه با دوستي ايستاده باشيد و سعي کنيد با او حرف بزنيد
آن شخص قادر نخواهد بود حرف شما را بشنود. مگر با استفاده از راديو
من داشتم يه روز روي ماه گشت ميزدم,
در ماه شاد شاد..
- دسامبر. - نه مي!
نبودن اتمسفر به معناي نبودن ملکولهاي هوا نيزميباشد
تا بتواندنور خورشيد را مفترق و پراکنده کند
لذا آسمان همواره سياه است
و چشم انداز آنجا کمک کمي در روشن کردن محيط ميکند
نوعي تک رنگي،ميدونيد، اونجا از رنگ خبري نيست
صخره ها و سنگها اغلب به رنگ قهوه اي خاکستري هستند
اون شايد يه کمي با سايه روشن بيشتري در يک جهت،شايد در جهت خورشيد باشه و
سايه روشن کمتري ،خاکستري تر، در نگاه کردن به طرف ديگر
اما نه چندان رنگين
نوسانهاي شديد درجه حرارت نيز به شرايط نا خوشايند يک ملاقات از ماه مي افزايد
نوسان بين گرما و سرما هولناک است
از 270 درجه بالاي صفر د روسط روز
تا 240 درجه زير صفر در شب
حتي جاذبه کم ماه که فقط يک ششم زمين است
ميتواند خطري براي هر بازديد کننده اي باشد
واقعيتي که فضانوردان آپولو آنرا در تارک ذهنشان در طي ماه پيمايي هاي
زيادشان حفظ کرده بودند
آنها ميدانستند که بدون حفاظ کلفت کلاه
لباس فضايي شان ،مرگ بر ايشان لباس مي پوشاند
اگر کاري ميکردند و بر روي صخره يا سنگي مي افتادند
و تعادلشان به هم مي خورد و ميافتادند و سرشان بر سطح برخورد ميکرد
حفاظ کلاهخود صورت ممکن بود ترکي بردارد و با مکش ماه روبرو مي شدند
در اين صورت با يک موقعيت خطير روبرو مي شديم
در حالي که يک لباس فضايي ميتواند بازديد کننده از ماه را در برابر مکش ناشي از فضا،فقدان اکسيژن
تناوب شديد دما و تشعشع خورشيدي کشنده،حفظ نمايد
يک خطر باالقوه اي که لباس فضايي توانايي کمي در حفاظت از آن دارد
سنگهاي آسماني بسيار ريز ميباشند
آنها مرتباً سطح ماه را مورد کوبش قرار مي دهند
...سنگهاي آسماني ريز
اون سنگهاي ريزي که در اتمسفر ما ميسوزند وتوليد شهابسنگ ميکنند
بر روي ماه به علت فقدان اتمسفر مستقيماً بر سطح آن فرود مي آيند
اونها سطح ماه را کوبيده و نرم کرده اند
regolith. و پوششي گرد و غباري از مواد سبک شني بنام روگوليت بوجود آورده اند
دکتر آماندا هندريکس در مورد ماه در آزمايشگاه "جت رانش" ناسا مطالعه ميکند
اين تشکيلات در اينجا يک کارخانه منظمه
اينا صخره هاي خرد شده هستن،همشونه همينان
با گذشت زمان اين خرد وتصفيه کننده با سرعت بيشتري به کار آسياب مانند خودش ادامه ميده
اينجا در کمتر از يک ساعت اينا درست شده
اما در روي ماه اين کارنتيجه بيش از چهار بيليون سال بمباران
توسط سنگها و ريز سنگهاي آسماني است که بر روي سطح آن باريدن ميگيرند و صخره ها را خرد ميکنند
شبيه محصولات اين کارخانه توليد شن
رگوليت ماه از دانه هاي به اندازه هاي متنوع تشکيل شده است
از صخره هاي بزرگ تا غبار ريز
اين گرد وغبار بسيار ريز از روي تصاوير آپولو براي ما آشناست
جايي که رد پاي فضانوردان بر روي غبار ديده ميشد
اين ذرات بسيار ريزند و ..آنقدر ريز که در واقع موجبات دردسر براي فضانوردان را فراهم ميکردند
اين ذرات ريز با چسبيدن به لباس فضانوردان و نفوذ به داخل تجهيزات
مشکلات زيادي ميتوانند بوجود آورند
سنگهاي آسماني واقعاً بزرگي در گذشته بر سطح ماه فرود آمده اند
در واقع اين برخوردهاي مهيب
مسئول ايجاد نواحي مدور تيره بر روي ماه ميباشند
اشکالي که براي بسياري رصادان
به نظر ميرسد بصورت اشکالي شبيه چشمها ،بيني و دهان يک چهره انساني نظم يافته اند
اين مشاهدات به توهم انسان بر روي ماه دامن ميزند
اين برخوردها بر سطح ماه گودالهاي بزرگي بوجود آورده اند
بعضي از اونا قطري برابر 1100 کيلومتر دارند
گدازه تيره در نهايت از طريق نقاط ضربه خورده فوران کرده و به گودال جريان مييابد
امروزه ما اين نقاط تيره رو ماريا مي ناميم که به لاتين به معناي دريا ميباشد
اين نامگذاري به قرن 17 برميگردد
زماني که رصادان دوران رنسانس ماه را زير نظر داشتند
انها تصور کردند که نقاط تيره ممکن است اقيانوس باشند
و منجمين اون زمان به بسياري از نقاط تيره يا به زعم خودشان درياها نامهاي عجيب و خيالبافانه اي دادند
درياها همگي بعد از اثراتي که يکبار از ماه پذيرفته بودند،نامگذاري شدند
لذا ميتوانيد درياي طوفانها و درياي بحرانها و درياي آرامش داشته باشيد
...و به همين نحو
بعضي از محلهاي برخورد فرصت کمي براي فرسودگي داشته اند
لذا اشکال اونها هنوز نسبتاً موجدار و طبقه طبقه است
براي نمونه يکي از اونها درياي ارينتال يا درياي شرقي ناميده ميشود
پهناي آن 950کيلومتر ميباشد و برخوردي که موجب پيدايش آن شده است
بسيار شديد و مستقيم بوده است
نتيجه بسيار شييه مرکز يک صفحه هدف است
اين جوشگاه زخم شرقي به نوعي شبيه يک شليک گلوله به يک شيشه است ،طوري که شما همه جور
حلقه هايي را که در اطراف شکستگي ها بوجود مي ايد را ميبينيد
دانشمندان اغلب گفته اند که اگر اين منطقه مستقيماً در طرف روبروي شما بود
اين امکان وجود داشت که کل اسطوره شناسي در باره ماه چيز متفاوت ديگري ميشد
زيرا در آنصورت شبيه چشم بزرگي ميشد که خيره به ما مينگرد
سه حلقه متحد المرکز از سلسله کوه درياي شرقي را به همراه چندين قله
کوه برافراشته تا چندين هزار فوت در بر گرفته است
آنها همه اثرات آن برخورد مهيب بوده اند
زماني که ما سلسله کوهها را بر روي زمين مي بينيم ،آنها اغلب در ابتدا ناشي از
حرکت مداوم به اطراف،در هم خرد شدگي بسيار آهسته، و به هم نيرو وارد کردن ميباشند
که منجر به ايجاد سلسله کوههايي مي شوند که بعداً به صورت همه اون اشکال
تماشايي در مي آيند که ما درماترهورن(کوهي در آلپ سوئيس که يکي از مرتفعترين قله ها به شکل هرم در آلپ را دارد)وجاهاي ديگر ميبينيم که ناشي از فرسايش آب هستند
در ماه،هيچ طبقات زمين شناختي قاره اي وجود ندارد
سطح آن ايستا و ساکن است
بله.شما با اين حال کوههايي بر روي ماه داريد
و دليل آن همان اثرکوبش اون برخوردهاي بزرگ است
انفجار بزرگي است که يک حفره حفر مي کند
مواد را به سمت بالا و خارج پرتاب مينمايد و براي همين شما اين حلقه ها را داريد
کمانهايي از کوهها که اطراف محلهاي برخورد را احاطه ميکنند
اما اشکال برخوردي آنها در اونجا بر اثر نيروهاي خارجي بوجود آمدند
نه نيروهاي داخلي
يک دهانه ناشي ار برخورد مهم ديگر،ولي بسيار کوچکتر از درياي شرقي
اما کاملاً به جالبي آن تايکو است
که به نام يک منجم دانمارکي برجسته قرن 17 نامگذاري شده است
اين شکل ناشي از برخورد
در ربع جنوب غربي سطح نزديک ماه قرار گرفته است
اون...درمنطقه روشن قرار دارد و شما ميتوانيد تقريباًآنرا بدون چشم مسلح ببينيد
و زماني که اون انفجار رخ داد همانند بسياري از دهانه هاي ديگر
گرد و غبار پودري شکل روشني را به بيرون پرتاب کرد
طور يکه اين پرتوهاي که به بيرون انتشار يافتند بسيارمخطط بودند
پرتابه هاي مواد گرد و غباري به اندازه 1500کيلومتر از محل برخورد تايکو گسترش مي يابند
و کوهي از ضايعات نيز از مرکز دهانه بر ميخيزد
اين امر نتيجه اثر نيروي لگد زني و و واپس نشيني برخورد خرده سياره ميباشد
بعضي از مواد بسيار فشرده شده در مرکز محل برخورد
به بيرون مي جهند،در حاليکه جسم برخوردي يا به عقب واپس مينشيند يا به قطعات ريزي منقسم مي گردد
اما خيلي پيش از آنکه هر کدام از جلوه هاي خاص ماه
بوسيله تلسکوپهاي جديد و سفرهاي فضايي تشخيص داده شوند
رصد دقيق رفتار و ظاهر ماه
براي ساکنين زمين از اهميت حياتي برخوردار بود
براي حداقل 15هزار سال بشر به ماه به عنوان منبعي از نور،
هاديي در سفرهاي دريايي
منبع ارجاعي در پيشه کشاورزي
و مهمتر از همه آنها... به عنوان يک زمان نگهدار مناسب ،احترام مي گذاشت
در روزهاي قبل از بوجود آمدن سيستمهاي جديد،نگه داشتن زمان کاري ساده نبود
:زمان نگه دارهاي اوليه دو انتخاب داشتند
اونها ميتوانستند خورشيد يا ماه را کنترل کنند
اگر شما در باره تلاش در پيگيري روزها فکر ميکنيد
اگر شما از يک تقويم خورشيدي مثل آنچه که ما اين روزها مورد استفاده قرار مي دهيم،استفاده ميکنيد
365روز در يک سال وجود دارد واون براي امر پيگيري روزهاي زيادي است
و اين کاري نيست که يک فرد معمولي بتواند در مقايسه با يک
تقويم قمري به خوبي انجام دهد هر کسي ميتواند بگويد که چه موقع ماه کامل ميشود
چه موقع ماه جديد مي آيد،در يک ماه جديد شما ماه را نميبينيد
شما ماه را در بدر کامل بزرگ و گرد ميبينيد لذا راحت است که بگوئيم
فقط 28يا29روز در يک دوره قمري وجود دارد لذا شمارش آن آسان است
و لذا اغلب جوامع در واقع با يک تقويم قمري زمان سنجي را آغاز کردند
منجمين اوليه ماه همچنين دريافتند که همسايه سياره اي ما
يک تاثيرفيزيکي بسيار واقعي روي خود زمين دارد
ماه مسئول فراز و نشيب جزر و مد اقيانوسي ما ميباشد
اگر اين توپ تنيس را ماه فرض کنم
و زمين لذا اين توپ فوتبال خواهد بود
جزر و مد در اثر کشش جاذبه ماه ايجاد ميشود
لذا واضح است که...بله،که ماه به نوعي آب زمين را به سوي خود ميکشد
و لذا اين امر منجر به برآمدگي جزئي در جهت ماه ميشود
خب،کمتر آشکار است که همچنين يک برآمدگي نيز در جهت دور از ماه بوجود مي آيد
لذا در واقع دو مد هر روزه وجود دارد
مد ديگر که ميتوان به آن فکر کرد در اثر
نيروي جاذبه رو به مرکز زمين ايجاد ميشود
زمين و ماه هر دو به دور خود مچرخند و اين منجر به
اين ميشود که آبها در طرف دور نيز به سمت خارج حرکت کنند
يک تصوير اعلي تفاوت بين جزر و مد
در امتداد سواحل خليج فوندي کانادا يافت ميشود
سطح آب از مد کامل تا جزر کامل
به اندازه حيرت برانگيز 16.7متر سقوط ميکند
براي بعضي اشکال حيات بر روي زمين
ايجاد جزر و مد محيط زندگي مناسبي را بوجود مي آورد
اما اثر جاذبه اي ديگر ماه بر روي سياره ما
مستقيماً مسئول چيزي است که کمتر از
اثر تداوم خود بقاي حيات زميني نميباشد
ماه به آب و هواي زمين ثبات ميدهد اثر جاذبه اي ماه
زاويه انحراف محور گردشي زمين را ثابت نگه ميدارد
اين انحراف همان چيزي است که منجر به ايجاد فصلهاي دوره اي منظم ميشود
همانطور که زمين بدور خورشيد ميگردد
اگر ما ماهي نداشتيم يا اگر ماهمان براي مثال خيلي کوچکتر از ماه فعلي بود
آنگاه ميشد به طريق رياضي نشان داد
که انحراف قطب شمالمان بسيار نوسان کننده و متناوب ميشد
در حد زاويه اي که ،بگيم،از صفر تا 90 درجه در حالي که زائيه فعلي 23.5درجه است
و در واقع اين تفاوت به آشفتگي منجر ميشد
،و لذا ماه نقشي مهم در ثبات محور چرخش ما
سياره ما و بنابراين آب و هواي ما بازي ميکند
بعد از هزاره اول با اهميت و شکوه ماه
و حضور دائم آن در آسمان شبمان
بشر بالاخره شروع به انديشيدن به منشاء ماه کرد
ماه چگونه شکل گرفته است؟ ماه چگونه ايجاد شده است؟
در سال 455پيش از ميلاد عالم يوناني آناکساگوراس
نظريه اي ابراز کرد دال بر آنکه ماه به سادگي تکه صخره اي بوده است که از زمين کنده شده
اغلب معاصرانش ،از طرف ديگر
معتقد بودند که ماه يک خداست
يا شايد يک توپ عظيم آتشين
لذا گفته و نظريه آناکساگوراس چندان مطبوع نظر واقع نشد
اما بدون شک تفکر و تعمق خاموش ادامه پيدا کرد
اما هيچ اطلاعات موثقي در باره ماه تا سال1609 بدست نيامد
زماني که منجم ايتاليايي گاليلئو گاليله
يکي از اولين تلسکوپها را به سمت ماه نشانه رفت
و دريافت که دارد به چشم اندازي مينگرد،سرزميني از دنيايي ديگر
هنگامي که از طريق يک تلسکوپ به ماه بنگريد
چيزي کاملاً متفاوت از آني که با چشم غير مسلح ديده مي شود، به نظر خواهد آمد
لذا به جاي آنکه درديد غير مسلح صاف و مسطح به نظر آيد
در واقع مدور ديده ميشود و ميتوانيد سايه ها ببينيد
ميتوانيد همه اون گودالها را که يک چشم بي سلاح آنها را نميبيند،مشاهده کنيد
و به يک آن آنجا شبيه دنيايي به نظر مي رسد
و در منظر گاه شما در سه بعد ظاهر ميشود
گاليله طرحهاي مفصلي از سطح سياره کوچک کشيد
و براي اولين بار و براي هميشه ماه را به عنوان يک دنياي سخت صخره اي تثبيت کرد
نه يک خدا يا يک گلوله آتشين
اما منجم پيشتاز هرگز بطور آشکار و در بين عموم راجع به منشاء ماه انديشه نکرده بود
ابتداً به خاطر اونکه به زودي علاقه او متوجه ساير سيارت شد
تا اينکه در سال1873
اولين تئوري بر پايه علمي راجع به منشاء ماه
آشکارا منتشر شد
اين نظريه از ذهن يک منجم مستعد فرانسوي بنام ادووارد رُش تراويد
co-accretion theory, رُش از تئوري جانبداري ميکرد که تئوري با هم ايجاد ناميده ميشد
که اساساً ميگويد
زمين و ماه در يک زمان با هم و از همان مواد يکسان تکامل يافتند
در زمان رُش بسياري از دانشمندان شروع کردند به باور
اينکه سيارات ممکن است از ابرهاي متراکم گاز داغ تشکيل شده باشند
اون ابرها به تدريج منقبض شدند و سرد گشتند و همونطور که در هم جمع ميشدند
حلقه هايي از گاز از هم جدا شدند، و لذا حلقه اي از گاز در اينجا
و حلقه اي از گاز در اونجا شکل گرفتند و به همين ترتيب
و اين حلقات گازي در نهايت در هم فرو رفته و سيارات را تشکيل دادند
رُش در ديدي خردتر زمين و ماه را بصورت يک منظومه شمسي ميديد
نظر او اين بود که تطور زمين بصورت توپي از گاز آغاز شد
و بعد سرد گشت و منقبض شد و حلقه اي از گاز را بوجود آورد
و بعد اون هم در خود فرو رفت و ماه را تشکيل داد
اما با اين تئوري مشکلاتي وجود دارد
چونکه ماه ما محتواي آهن کمتري از زمين دارد
اگر هر دو جرم از مواد يکسان تشکيل شده باشند
ترکيب پايه آنها بايد يکسان باشد
اما چنين نيست
اين قضيه و ساير ناهمخوانيها
به زودي منجمين را به سمت چالشهاي جديد براي ايده هاي جديد سوق داد
تا بتوانند وجود ماه را توجيه کنند
در آخرين يک سوم قرن نوزدهم
نظريات پيشرفته اي در باره منشاء ماه شروع به ابراز شدن کرد
در سال1873دانشمند فرانسوي ادووارد رُش
پيشنهاد داد که ماه به سادگي همزمان و در امتداد تشکيل زمين بوجود آمده است
که لزوماً از همان ذرات و گازهاي ابري سحابه اي بوده است
اما اين ايده يک ضعف پايه اي داشت
ماه داراي محتواي آهن بسيار کمتري از زمين ميباشد
ماه تراکم کمتري دارد
مهمترين موضوعي که در باره ماه و ترکيب آن ميدانيم اين است که
ماه مرکزي تشکيل شده از آهن شبيه زمين ندارد
لذا وقتي به زمين مينگريم، واونجا يک منطقه مرکزي بسيار وسيع وجود داره
چيزي شبيه يک وزنه سنگين در داخل زمين از آهن،آهن-نيکل
و اون فلز تامرکز زمين در اونجا نفوذ کرده
زمين در ابتدا در هنگام تشکيل داغ بود
ماه بيشتر شبيه صخره ساده و صافه
دانشمندان ابتداً از روي مشاهده و
محاسبات رياضي جرم ماه رو بدست آوردند
اگر ماه از همان موادي که زمين را درست کرده اند،تشکيل شده باشد
محتواي آهن آنها بايد يکسان باشد
اين يک رخنه در تئوري رُش بود که او نميتوانست آنرا توضيح دهد
اما به زودي تئوري ديگري داده شد که فرضيه با هم ايجاد
را به کلي منتفي ساخت
در سال1878جرج داروين تئوري انشقاقي منشاء ماه رو اعلام کرد
اين ايده توجهاتي رو به سمت خود جلب کرد که تا حدي به خاطر اين بود که داروين پدري مشهور داشت
چارلز داروين باني نظريه منشاء انواع
بعدها اگرچه جرج داروين سر از زير سايه پدر بيرون کرد
و خود به عنوان عالمي برجسته در امر جزر ومد شناخته شد
و از طريق تجزيه تحليل گسترده ودقيق ارتباط ماه و جزر ومد
جرج داروين به اين فهم رسيد که
ماه به تدريج و به آرامي در حال دور شدن بيشتر و بيشتر از زمين ميباشد
تا 95سال بعد اين امر ثابت نشد
زماني که فضانوردان بر روي ماه فرودآمدند
آنها آينه هاي کوچکي بر روي آن تعبيه کردند
و شما ميتوانيد نورليزري را به ماه بتابانيد
و ليزر بوسيله آينه به سمت ما باز گردد
و در اين حالت ميتوان در واقع فاصله دقيق بين زمين و ماه را اندازه گرفت
اين فاصله به ميزان 3.8سانتيمتر در سال در حال افزايش است
که تقريباً برابر يک اينچ ونيم ميباشد
اگر فيلمي بسازيد با سرعت بسيار بالا
خواهيد ديد که ماه به تدريج در حال دور شدن از زمين است
اين اون چيزي است که ما درحال حاضر ميبينيم
داروين شروع کرد به اين فکر که اگر اين جريان را بر عکس کنيم چه روي خواهد داد
اگر جريان فيلم را به عقب ببريم
همانطور که در زمان به عقب مي رويم ماه به ما نزديکتر ميشود
هر دوي مدار ماه و چرخش زمين
سريعتر و سريعتر ميشود
و بنابراين چه روي خواهد داد اگر در نهايت ماه مجبور شود
با زمين يکي شود و بايستي،بايستي زمين را در آغوش بگيرد
نتيجه منطقي که داروين گرفت
اين بود که قسمتي به سرعت چرخان مذاب زمين
بايستي از جرم اصلي جدا شده باشد
و به بيرون پرتاب و ماه ما شده باشد
او فوراً دست به کار محاسبات رياضي شد
تا مسير حرکت ماه را برعکس کند
آنقدر عقب تا به زمين برسد
در تلاشي مأيوسانه او به نقطه اي رسيد که تقريباً نزديک زمين بود
اما بيش از آن اونتوانست پيش رود
رياضيات به شما اجازه نميدهد که پيشتر برويد
آنچه که به اون ميرسيد نقطه اي است که ماه
شلاق وار بدور زمين با سرعتي به ميزان
پنج دور در روز يا شش دور در روز
...بنابراين اون درست ززززز دور زمين زوزه کشان مي چرخد
خب؟ و اون...اون تقريباً
8000کيلومتر دور از زمين است
هنوز رياضيات به داروين اجازه نمي داد
تا دو جرم آسمان را به هم به تماس برساند
فرضيه انشقاق براي دهه ها تحت مذاکره و بحث بود
اما در نهايت دانشمندان نتيجه گرفتند که
حرکات نسبي زمين و ماه
از چنين نظريه اي نميتواند منتج شود
زمين بايستي بسيار سريعتر چرخيده باشد تا
توجيه گر ميزان چرخش فعلي خود باشد
تلاش براي توضيحي در امر ايجاد ماه همچنان ادامه داشت
و يک نظريه جديد توسط يک امريکايي به زودي ابراز شد
در سال 1909توماس جفرسون جکسون سي
يک افسر نيروي دريايي امريکا
و در پايگاهي در جزيره مير نزديک سان فرانسيسکو مستقر بود
شغل رسمي وي نگاه داشتن زمان استاندارد براي ساحل غربي امريکا بود
اما از طرف ديگر سي يک دانشمند مستعد نيز بود
به عنوان يک مرد جوان او در امر نجوم آموزش ديده بود
او يکي از اولين امريکايي هايي بود که
در واقع مدرک دکتري در نجوم داشت
او به آلمان رفت و يک پي اچ دي در نجوم دريافت کرد
که ،ميدونيد،تقريباً در بازگشتش بيسابقه مينمود
امريکا از نظر علمي هنوز در دهه هاي 1800 عقب مانده محسوب ميشد
پايگاه شغلي سي ،جزيره مير،يک رصد خانه داشت
وشغل اين ناخدا به او اجازه ميداد زمان زيادي براي رصد کردن و نظريه پردازي داشته باشد
او زمان زيادي براي تجزيه تحليل هر دوي تئوريهاي يکجا ايجاد و انشقاق صرف کرد
با در نظر گرفتن منشاء ماه
و او متقاعد نشد
به تدريج توماس سي به يک ايده کاملاً متفاوت رسيد
"the capture theory". به اين تئوري "تئوري تسخير " نام دادند
ضرورتاً سي اين فرضيه را داد که ماه در واقع در قسمت
متفاوتي از سيستم منظومه اي و جدا از زمين تشکيل شده است
و او هم درست مثل ساير سيارات بدور خورشيد مي گشته است
اما در زماني اون به زمين بسيار نزديک شده است
و توسط جاذبه زمين به تسخير در آمده است
نظر او اين بود که چيزي وجود دارد که آنرا محيط مقاومت در
فضاي خارجي ناميد،که اکنون ميدانيم چنين چيزي وجود ندارد
سي هرگز به اندازه کافي توضيح نداد که اين محيط مقاومت چه چيزي ميتواند باشد
احتمالاً ذرات ريز ماده
با وجود آنکه او اطمينان داشت که بيش از اين محلي از وجود ندارد
ايده او که بيان ميدارد زمين ماه را به دام انداخته است
و ماه بايستي از راه دوري آمده باشد
و بعد با اين محيط مقاومت برخورد کرده ولذا سرعتش کم شده است و بعد
به تدريج در يک مداري به تسخير در آمده است
شايد نه يکباره، زماني رفته است تا
به آرامي در مداري بدور زمين گرفتار آمده است
اون مثل يه فرد پرنده با ريسمان لاستيکي ميماند که از بالاي يک پل به پايين ميپرد،او ابتدا پايين ميرود،بعد به بالا باز ميگردد
دوباره نه به اندازه قبلي پايين ميرود، بازبه بالا باز ميگردد
در نهايت در پايين آرام ميگيرد
تئوري تسخيري توماس سي قطعاً تفاوت محتواي آهن
بين زمين و ماه را توجيه گر بود
اگر ماه در هر جاي ديگري تشکيل شده باشد ،ترکيب آن ميتواند خيلي متفاوت باشد
از طرف ديگر اينکه جاذبه زمين ميتوانسته چنين جرم
بزرگي را تسخير و حفظ کند بعيد به نظر ميرسد
با توجه به اينکه وجود محيط مقاومت هم منتفي است
تا بتواند سرعت جرم بزرگي مثل ماه را کم نمايد
هر سه اين تئوريها ضعفهاي اساسي دارند
منشاءماه همچنان يک راز سر به مهر باقي ماند
در بيستم ژولاي 1969فضانوردان امريکايي براي اولين بار پا بر روي سطح ماه نهادند
اين اولين قدم کوچک براي انسان است
جهشي بزرگ براي بشريت
اونها ماه نشين سفينه خود را در دشتي از گدازه سخت شده نشاندند
Sea of Tranquility. که بنام درياي آرامش شناخته ميشد
و خلبان گروه مأموريت بوز آلدرين آن منظر گاه را ويراني باشکوه توصيف کرد
- منظره زيبا... - اون چيزي نيست?
اينجا پايين منظره با شکوهي هست.
فضانوردان 22کيلوگرم از صخره ها و خاک نرم ماه
يا اگوليت را با خود اوردند
تو رو خوب و واضح ميشنوم موقعيت ما133:0-69:15.
زمين شناسان در مرکز فضايي جانسون در هاوستون با اشتياق تمام متظر رسيدن آنها بودند
زماني که نمونه ها اولين بار به زمين آورده شدند هيجاني بي اندازه بوجد آوردند
منظوره اينه که واقعاً باور نکردني بود
هيچ کس در واقع کاملاً نمي دانست چه توقعي بايد داشته باشد
و ما فوراً دريافتيم که با سنگهاي بازالتيک روبرو هستيم
شبيه آنهايي که در هاوايي ديده ميشوند
در واقع بسيار شبيه صخره هايي که يکي ميتونه در هاوايي ببينه
زمين شناسان ناسا مترصد يافتن نه تنها بازالت بودند
بلکه صخره هايي از گونه ديگر
breccias. صخره ها برکسياس(جوش خرده سنکي)ناميده شدند
برکسياسها در زمان برخورد سيارکها تشکيل ميشوند
لذا اگر تصور کنيد که يک جسم برخورد کننده عظيم با ماه برخورد کند ،اون بسيار
آشفته و ويرانگر خواهد بود،اون ذرات را به بالا پرتاب ميکند ذرات به خارج پراکنده مي شوند و اين منجر به
ايجا د دهانه هايي بعد از فروکش کردن اثر برخورد ميشوند و شما ميتونيد دهانه هاي بسياري بر روي سطح ماه ببينيد
اين ذرات همه به بالا پرتاب شده و سپس بر روي زمين اطراف دهانه فرد مي آيند
و سپس توسط حرارت توليد شده ا ز دهانه متراکم ميشوند
و به شکل سنگ و صخره در مي آيند که بسيار وضعيت آشفته اي به نمايش مي گذارند،ميبينيد
همه انواع قطعات در صخره با اندازه هاي مختلف
اشکال مختلف،همه قطعات صخره اي هستند که
در اثر برخورد اجسام برخورد کننده بوجود آمده اند
ما هرگزچيزي شبيه اين در زمين نديده ايم
صخره هاي ماه به زودي شروع کردند تا داستاني مسحور کننده براي ما بگويند
اول اينکه صخره ها و نمونه هاي خاک شامل ذراتي بودند
که نشان ميداد ماه بايستيبعد از اينکه تشکيل شد توسط اقيانوسي عميق از
گدازه پوشيده شده باشد
اين نظر با اين اکتشاف که صخره ها فاقد
چيز قابل توجهي از آنچه که دانشمندان"عناصر قابل تبخير يا فرار" مينامند
دوباره تقويت شد
عناصر فرار اونهايي هستند که به سهولت بخار ميشوند
و زماني که صخره اي را حرارت ميدهيد آنها از دست ميروند
و بعضي مثالها از عناصر فرار شامل آب يا پتاسيم ميباشند
و اگرتوده اي از سنگهاي زميني رو با صخره هاي ماه مقايسه کينم
در خواهيم يافت که صخره هاي ماه به شدت تفتيده و متخلخلن
به نظر مي رسد اونها حرارت ديده هستن و اونها
قسمت اعظم عناصر فرار خود را از دست داده اند
اما همزمان با اين ناهمخواني اوليه
در نمونه هاي ماه حداقل يک شباهت خيره کننده مشاهده شد
بين سطح ماه و خاک و سنگهاي زمين
ايزوتوپهاي(اشکال متفاوتي از يک عنصر که در تعداد نوترونها با هم فرق ميکنند) جداي عناصر مثل اکسيژن بخصوص
اشکال متفاوتي از اکسين وجود داره
ماه هم دقيقاً همون نسبت يکسان از اشکال متفاوت رو داره که زمين
اما ساير صخره هايي که از جاهاي ديگر سيستم خورشيدي ميشناسيم
که مثلاً سنگها وفلزات آسماني که از فضا مي آيند همگي نسبتهاي متفاوتي از ايزوتوپهاي مختلف اکسيژن رو دارا هستند
که به اين معنا است که مواد ماه و مواد زمين بسيار بسيار به هم شبيه هستند
در آخر نمونه هاي ماه در خود آثاري براي بدست دادن شواهد محکم با در نظر گرفتن
ترکيب زمين شناختي اين جرم حفظ کرده اند
اما تلاش منجمين در فهم منشاء ماه همچنان
با گيجي و سر د رگمي روبرو بود
براي ويليام هارتمن،از موسسه علوم نجوم در توسکان آريزونا
اطلاعات اندکي که از صخره هاي ماه بدست آمد بعضي نظرات را دامن زد
او تقريباً براي يک دهه بر روي آن در حال کار بود
اکنون او يک منجم برجسته و يک نقاش تصاوير فضايي
در اوايل دهه 60او دانشجوي فارق التحصيل دانشگاه آريزونا بود
در پروژه اي که مربوط به کشيدن نقشه هاي دهانه هاي روي ماه بود،شرکت داشت
از شيارهاي عميق حوزه هاي آبگير ،يا درياها تا کوچکترين چروک قابل مشاهده
همه اونچه که من در طي اين نقشه کشي در 1960 دريافتم
اين بود که در واقع مناطقي که درياها محسوب مي شد همان اشکال ناشي از برخورد بودند
سيارکهاي بسيار بزرک به ماه برخورد ميکنند
و منجر به اين انفجارهاي عظيم ميشوند بعضي از اونها 600 مايل پهنا دارند
بزرگي جسم برخورد کننده چقدر بايد باشد تا بتواند چنين اثري بر جاي بگذارد؟ چيزي به اندازه 100مايل پهنا
ميدونيم که اشياء بسيار بزرگي سرگردان در اطراف سيستم خورشيدي داخلي داريم
که از اونها زمين شکل گرفته است و همواره در حال برخورد با سيارات بوده اند
براي هارتمن اين نکته که يک سيارک بزرگ با پهناي100 مايل در زماني به سيارات برخورد داشته است
سئوالاتي را در ذهنش بر انگيخت
آيا ممکن بوده که اجرامي به اندازه سيارات با هم برخورد کرده باشند؟
و آيا ممکن است چنين رويدادي با تشکيل ماه مرتبط باشد؟
در سال 1972هارتمن و همکارش منجم توسکاني دان ديويس
يک برنامه کامپيوتري در جهت کمک به بررسي اين نظرات ابداع کردند
برنامه مبادرتي سخت در شبيه سازي رويدادهاي
پيدايش در منظومه خورشيدي ابتدايي داشت
منجمين ميخواستند ببينند که آيا هيچ جرم سياره اي ديگري
نزديک زمين تشکيل شده است که ميتوانسته با آن برخورد کند
نظريه اين بود...اگر اجسام ديگري آنجا قرار داشتند
و سرانجام اون با زمين برخورد ميکند
...و همه اين مواد پوسته اي را از زمين به اطراف مي پراکند
همونطور که از خود جسم برخورد کننده
شايد ماه از همين مواد تشکيل شده باشه
به اندازه کافي مطمئن هستيم که شبيه سازي نشون داد که يک سياره دوم
ميتونسته در نزديکي منطقه نفوذ زمين تشکيل شده باشه
سياره اي به اندازه تقريبي مريخ
اون يک قمر نبود چونکه از همون موادي تشکيل شده بود که زمين
و لذا بايستي داراي همان مرکز آهن دار و به شدت متراکم و سنگين باشد که زمين هست
اما ماه چنين خصوصيتي ندارد
شواهد کافي براي هارتمن وجود داشت تا يک فرضيه چهارم جديد را وضع کند
The Giant Impact theory. که نام "تئوري برخورد عظيم" را بر آن نهاده شد
در سال 1974 يک فرضيه جديد که منشاء ماه را توضيح ميداد
براي اولين بار دنياي علم را در نورديد
طرفداران اين فرضيه آنرا تئوري برخورد عظيم نام دادند
پايه اين نظر به تقريباً 4.5بيليون سال قبل بر مي گردد
زمين با يک جرم تقريباً به اندازه فعلي سياره مريخ برخورد کرد
اون يک تصادم خيلي عظيم بود
و اون موجب شروع چرخش زمين شد
ما باور داريم که اون واقعه گردش فعلي 24ساعته رو به ما داد
و اين تصادم اونقدر شديد بود
که منجر به برخاستن مواد به داخل مدار اطراف زمين شد
و به خاطر همون مواد است که باور داريم بعداً ماه از به هم آميختگي اونها بوجود اومد
دکتر رابين کناپ و سايرين از موسسه تحقيقاتي جنوب غربي در باولدر
يک مدل کامپيوتري را طراحي کردند تا جزئيات رويداد
اين برخورد عظيم را مطالعه کنند
اين برنامه زمين و همه ذرات غباري پيش سياره اي برخورد کننده رو
به ذرات بيشمار زياد و متفاوتي تقسيم کرد و بعدتکامل و پيشرفت هر ذره اي در مسير و جريان
برخورد رد يابي شد
شبيه سازي برخورد رو از منظرگاه بالا نشان داد
از بالا به پايين
زمين حتي قبل از اين برخورد احتمالاً تا حدي در حالت مذاب بوده است
پس در ابتدا جرم برخورد کننده از اين جهت نزديک شده است
اون با زمين از کنار برخورد کرده است
و شما ميتونيد ببينيد که جرم بر خورد کننده کشيده شده است
بصورت چنين بازوي طويلي از مواد،درست اينجا
دانشمندان عقيده دارند که لايه هاي بالايي زمين
متعاقب اين برخود کاملاً بصورت مذاب در آمده اند
برخورد چرخش زمين را شروع کرده است
و شما همچنين ميتوانيد ببينيد که برخورد
بطور اساسي شکل خود زمين را هم در هم ريخته است
بعد از چندين ساعت ميبينيم که اين بازوي مواد برخورد کننده
بر اثر جاذبه به دو توده عظيم در هم فرو رفته اند
توده داخلي مواد برخورد کننده
در واقع بطور قاطع منجر به شکل گرفتن ترکيب مرکز برخورد کننده شد
بعداً زماني که اين توده داخلي مجدداًبا زمين برخورد کرد
و اون دقيقاً اونجا رخ ميده
اکثريت عظيم آهن که با برخورد کننده همراه بوده
در واقع توسط زمين جمع آوري شد
در حيني که اين توده خارجي
پيش مي آيد و گذري نزديک از زمين ميکند
توسط جاذبه زمين به شکل يک بازوي طويل از مواد برهنه و باريک ميشود
که سپس به شکل اين صفحه از هم جدا ميشوند
مواد تصور مي رود که در عرض کمتر از يک سال در هم فرو رفته و ماه را تشکيل داده اند
به دنبال برخورد عظيم
امروزه آثاري از اين برخورد در روي زمين وجود ندارد
زيرا که سياره ما در اون زمان فقط تقريباً90 درصد اندازه فعلي خود را کسب کرده بود
باقي 10درصدبعدها از برخوردهاي بسيار کوچکتر تجمع يافت
همچنين خود جاذبه زمين يک اثر باز شکل دهنده داشت
در عرض يک روز بعد از برخورد زمين يک شکل
اساساً کروي به خود گرفت
و هر فرو رفتگي که برخورد موجب شده بود
صاف و مسطح شد
مبدع تئوري برخورد بزرگ بيل هارتمن ميباشد
که فرضيه خود را در سال1974در يک کنفرانس علمي ارائه داد
اما براي تقريباً يک دهه توجه زيادي به آن نشد
تا پايان ماموريت آپولو علاقه به ماه بطور وضوح کاهش يافت
بالاخره در يک کنفرانس مربوط به ماه در هاوايي در سال 1984
دوازده سال بعد از آخرين گذر به ماه
چهار منجم بزرگ دنيا به يک توافق عام دست يافتند
تئوري برخورد بزرگ تا به حال قابل توجيه ترين تئوري مورد پذيرش
در مورد منشاء ماه ميباشد
من فکر ميکنم هنوز بعضي آدمها باشن که بگن: "بله،هنور واقعاً اون ثابت نشده
اما اين چيزي است که من اون رو تئوري پيش فرض مينامم
اگر شما در هر کتاب علم نجوم يا زمين شناسي نظر بندازيد
اون دقيقاً تئوري است که مورد قبول ميباشد
و اختلافات کوچک چندي وجود داره که تاکنون بايستي توضيح داده ميشده
اما در کليت پاسخگو است
حتي با يک تئوري مورد قبولي که توجيه گر پيدايش قمر ما باشد
دانشمندان مطالعه در مورد نزديکترين همسايه کيهاني ما را به هيچ وجه
تمام نکرده اند
در حقيقت صحبت از بازگشت به سطح ماه با ايجاد يک پايگاه دائمي
اخيراً نقل مجلس کاخ سفيد در سرپرستي ناسا شده است
حرارتي با جلوه در منظرگاه پنجره.
همه چيز به خوبي داره پيش ميره.
چنين پايگاهي ميتواند محلي براي آموزش فضانوردان در زندگي طولاني مدت در فضا فراهم آورد
همينطور محل پرتاب مناسبي براي ماموريتهاي آتي به مريخ براي آنها ايجاد ميکند
اما چنين اهداف علمي بزرگ از ذهنهاي ساکنين عوام زمين بدور است
که گاه گاهي به درخشش مفتون کننده چهره ماه در آسمان شب خيره مينگرند
...براي ما صحبت از اقيانوسهاي گدازه
...روگليتهاي ناشي از برخورد سنگهاي آسماني خيلي ريز
...و برخوردهاي عظيم
هرگز از فتانه گي و جلوه هاي عاشقانه دنياي مرموزي که در همسايگي ماست نخواهد کاست دنيايي که نامش
ماه است